Matbaacının Kışı

Matbaanın sobası gün doğmadan söndü ve Ada harfleri paltosuyla dizdi. 1884 kışı kanalı dondurmuş, postayı geciktirmiş ve kasabanın gazetesini hava durumundan yakınan dört sayfaya indirmişti.

Gazetenin sahibi Bay Bell, bir sonraki sayının son sayıları olabileceğini söyledi. Kömür paraydı. Mürekkep paraydı. Okurlar ise görünüşe bakılırsa kâğıdın bedava olmasını bekliyordu.

Ada belediye başkanının konuşmasını, tahıl fiyatları haberini ve bilinen bütün koşullara uygun olduğu söylenen çizmelerin reklamını dizdi. Tepsisinin dibinde, aritmetik dersi veren Eliza March adlı bir kadından gelmiş el yazısı bir ilan duruyordu.

“Onu bırak,” dedi Bay Bell. “Ödemedi.”

“Birisi kaydolunca ödeyeceğini söylüyor.”

“Herkes öyle der.”

Ada, Eliza’yla postanede karşılaşmıştı; iki mektuptan hangisini göndereceğini seçmeden önce bozuk paralarını sayıyordu. Eldivenleri parlak iplikle örülerek onarılmıştı. İlan, bir un faturasının arkasına düzgün bir elle yazılmıştı.

Öğleyin bir haberci belediye başkanının düzeltmesini getirdi. Konuşmasına, komitenin yeni toplantı odasını finanse eden komiteye teşekkür eden ek bir paragraf konmalıydı.

Yer yoktu.

Ada, okurların kendilerinin de bakabileceği hava durumunu anlatan üç satırı çıkardı. Belediye başkanının konuşmasından yinelenen bir cümleyi sildi. Sonra kalan küçük kareye Eliza’nın ilanını dizdi.

Bay Bell ancak sayfalar basıldıktan sonra fark etti. Bağırmadı. Bu daha kötüydü. Ödenmemiş ilanı Ada’nın ücretinin yanına koydu ve zararı hangisinin karşılayacağını sordu.

“Ben karşılarım,” dedi Ada.

İki gün sonra Eliza altı madeni parayla dükkâna girdi. Üç öğrencisi vardı: terfi etmek isteyen bir istasyon hamalı, bir dükkâncının kızı ve borçlarına işletilen faizi hep anlamak istemiş yaşlı bir adam.

Ada’ya teşekkür edip bir ilan daha verdi.

Hamal ertesi hafta geri geldi. Gazete yeni tren tarifesini açıklayabilir miydi? İnsanlar yanlış sütunları okuyup sabah bağlantısını kaçırıyordu. Ada, Eliza’nın bir kılavuz yazmasına izin vermesi için Bay Bell’i ikna etti. Yarım sayfa tuttu ve yirmi ek nüsha sattırdı.

Sonra dükkâncının kızı ağırlık ve ölçülerin açıklanmasını istedi. Yaşlı adam bileşik faizin anlaşılır bir anlatımını talep etti. Daha önce bir gazeteye hiç yazmamış insanlardan mektuplar geldi. Soruları belirli, pratik ve bazen yalnızca baş harflerle imzalanacak kadar utandırıcıydı.

Bay Bell haftalık bir köşe için Eliza’ya para ödemeye başladı. Ada, belediye başkanının konuşmalarını dizmeden önce ona yer bırakmayı öğrendi.

Martta kanal çözüldü. Kömür ucuzladı, posta geri geldi ve gazeteye iki sayfa eklendi. Sahibi, gazetenin ayakta kalmasının girişimciliğin değerini kanıtladığını ilan etti.

Ada bir şey söylemedi. Bir sonraki köşeyi diziyordu: adil ücretin nasıl hesaplanacağının açıklaması. Eliza onu düzgün el yazısıyla, bu kez temiz kâğıda yazmıştı.