De winter van de drukker

De kachel in de drukkerij ging voor de dageraad uit en Ada zette de letters met haar jas aan. De winter van 1884 had het kanaal doen bevriezen, de post vertraagd en de stadskrant teruggebracht tot vier bladzijden klachten over het weer.

Meneer Bell, de eigenaar, zei dat het volgende nummer weleens hun laatste kon zijn. Kolen kostten geld. Inkt kostte geld. Lezers verwachtten kennelijk dat papier niets kostte.

Ada zette de toespraak van de burgemeester, een bericht over graanprijzen en een advertentie voor laarzen die volgens de tekst geschikt waren voor alle bekende omstandigheden. Onder in haar bak lag een handgeschreven bericht van een vrouw die Eliza March heette en rekenlessen aanbood.

‘Laat dat maar liggen’, zei meneer Bell. ‘Ze heeft niet betaald.’

‘Ze zegt dat ze betaalt zodra iemand zich aanmeldt.’

‘Dat zegt iedereen.’

Ada had Eliza op het postkantoor ontmoet, waar ze haar munten telde voordat ze koos welke van twee brieven ze zou versturen. Haar handschoenen waren met felgekleurd garen gestopt. Het bericht was met vaste hand op de achterkant van een meelrekening geschreven.

Om twaalf uur bracht een bode een correctie van de burgemeester. Aan zijn toespraak moest een extra alinea worden toegevoegd met dank aan de commissie die de nieuwe vergaderzaal van de commissie had gefinancierd.

Er was geen ruimte.

Ada schrapte drie regels over het weer, dat de lezers zelf konden bekijken. Ze haalde een herhaalde zin uit de toespraak van de burgemeester. Toen zette ze Eliza’s bericht in het kleine vierkant dat overbleef.

Meneer Bell zag het nadat de vellen waren gedrukt. Hij schreeuwde niet. Dat was erger. Hij legde het onbetaalde bericht naast Ada’s loon en vroeg welk van beide het verlies moest dekken.

‘Ik betaal het’, zei ze.

Twee dagen later kwam Eliza de winkel binnen met zes munten. Ze had drie leerlingen: een stationskruier die promotie wilde maken, een winkeliersdochter en een oudere man die altijd al had willen begrijpen hoeveel rente hij over zijn schulden betaalde.

Ze bedankte Ada en bestelde nog een bericht.

De kruier kwam de week erop terug. Kon de krant de nieuwe dienstregeling uitleggen? Mensen lazen de verkeerde kolommen en misten hun ochtendaansluiting. Ada haalde meneer Bell over Eliza een uitleg te laten schrijven. Die besloeg een halve bladzijde en leverde twintig extra verkochte exemplaren op.

Daarna vroeg de winkeliersdochter om uitleg over maten en gewichten. De oudere man verzocht om een helder overzicht van samengestelde rente. Er kwamen brieven van mensen die nog nooit naar een krant hadden geschreven. Hun vragen waren concreet, praktisch en af en toe zo beschamend dat ze alleen met initialen waren ondertekend.

Meneer Bell ging Eliza betalen voor een wekelijkse rubriek. Ada leerde er ruimte voor vrij te houden voordat ze de toespraken van de burgemeester zette.

In maart ontdooide het kanaal. Kolen werden goedkoper, de post kwam weer en de krant kreeg er twee bladzijden bij. De eigenaar verkondigde dat het voortbestaan van de krant de waarde van ondernemerschap bewees.

Ada zei niets. Ze zette de volgende rubriek, met een uitleg over het berekenen van een eerlijk loon. Eliza had die met haar vaste hand geschreven, ditmaal op schoon papier.