ในสุสาน

“ลมแรงขึ้นแล้วเพื่อนๆ และฟ้าก็เริ่มมืดแล้ว เราไม่ควรหนีไปก่อนที่มันจะแย่ไปกว่านี้เหรอ?”

สายลมพัดโชยผ่านใบไม้สีเหลืองของต้นเบิร์ชเก่าแก่ และฝนปรอยลงมาอย่างหนักจากใบไม้ หนึ่งในกลุ่มของเราลื่นล้มบนดินเหนียว และคว้าไม้กางเขนสีเทาขนาดใหญ่ไว้เพื่อไม่ให้ล้มลง

“เยกอร์ กริยาซโนรูคอฟ สมาชิกสภาและอัศวิน…” เขาอ่าน “ผมรู้จักสุภาพบุรุษผู้นั้น เขารักภรรยาของเขา เขาสวมริบบิ้นสตานิสลาฟ และไม่ชอบอ่านหนังสือ… ระบบย่อยอาหารของเขาทำงานได้ดี… ชีวิตก็ราบรื่นดีไม่ใช่หรือ? ใครๆ ก็คงคิดว่าเขาไม่มีเหตุผลที่จะต้องตาย แต่แล้ว! โชคชะตากลับเล่นตลกกับเขา… ชายผู้น่าสงสารผู้นี้ตกเป็นเหยื่อของนิสัยชอบสังเกตของเขาเอง ครั้งหนึ่ง ขณะที่เขากำลังแอบฟังผ่านรูลูกกุญแจ เขาก็ถูกประตูชนเข้าที่ศีรษะอย่างแรงจนสมองกระทบกระเทือน (เขามีสมองนะ) และเสียชีวิตไป และที่นี่ ใต้แผ่นหินหลุมศพนี้ มีชายคนหนึ่งนอนอยู่ ผู้ซึ่งเกลียดชังบทกวีและสุภาษิตมาตั้งแต่เกิด… ราวกับจะเยาะเย้ยเขา แผ่นหินหลุมศพทั้งหมดของเขาจึงประดับประดาไปด้วยบทกวี… มีคนกำลังมา!”

ชายคนหนึ่งในเสื้อโค้ทเก่าๆ ใบหน้าเกลี้ยงเกลา แดงก่ำอมน้ำเงิน เดินแซงพวกเราไป เขามีขวดเหล้าอยู่ใต้แขน และมีห่อไส้กรอกโผล่ออกมาจากกระเป๋าเสื้อ

“หลุมฝังศพของมุชกิน นักแสดง อยู่ที่ไหน?” เขาถามพวกเราด้วยเสียงแหบพร่า

เราพาเขาไปยังหลุมศพของมุชกิน นักแสดงผู้ล่วงลับไปเมื่อสองปีก่อน

“คุณคงเป็นข้าราชการใช่ไหมครับ?” เราถามเขา

“ไม่ เขาเป็นนักแสดง สมัยนี้แยกแยะนักแสดงกับเสมียนของสำนักวาติกันได้ยากแล้ว คุณคงสังเกตเห็นแล้วใช่ไหม… นั่นเป็นเรื่องปกติ แต่ก็ไม่ค่อยน่าชื่นชมสำหรับเสมียนของรัฐบาลเท่าไหร่”

เราหาหลุมฝังศพของนักแสดงคนนั้นเจอด้วยความยากลำบาก หลุมฝังศพทรุดโทรมลง มีวัชพืชขึ้นรก และดูเหมือนหลุมฝังศพหายไปหมดแล้ว มีไม้กางเขนเล็กๆ ราคาถูกที่เริ่มผุพัง และถูกปกคลุมด้วยมอสสีเขียวที่ดำคล้ำเพราะน้ำค้างแข็ง ดูแล้วให้ความรู้สึกหดหู่และสิ้นหวังตามกาลเวลา

เราอ่านเจอว่า “…เพื่อนที่ถูกลืม มุชกิน…”

กาลเวลาได้ลบล้างคำว่า "ไม่เคย" และแก้ไขความเท็จของมนุษย์

“มีการระดมทุนเพื่อสร้างอนุสาวรีย์ให้เขาในหมู่นักแสดงและนักข่าว แต่พวกเขากินเงินหมดเกลี้ยงเลย เพื่อนรักทั้งหลาย…” นักแสดงถอนหายใจพลางก้มลงแตะพื้นดินชื้นๆ ด้วยเข่าและหมวกของเขา

“คุณหมายความว่ายังไง ดื่มมันเข้าไป?”

“เรื่องนั้นง่ายมาก พวกเขารวบรวมเงิน เขียนข่าวลงหนังสือพิมพ์ แล้วก็เอาไปดื่มเหล้า… ฉันไม่ได้พูดเพื่อตำหนิพวกเขานะ… ฉันหวังว่ามันจะส่งผลดีต่อพวกเขานะ ที่รัก! ขอให้พวกเขามีสุขภาพแข็งแรง และขอให้เขาอยู่ในความทรงจำตลอดไป”

“การดื่มสุรานำมาซึ่งสุขภาพที่ย่ำแย่ และความทรงจำชั่วนิรันดร์ก็มีแต่ความเศร้าโศก พระเจ้าประทานความทรงจำให้เราเพียงชั่วคราว แต่ความทรงจำชั่วนิรันดร์—จะเป็นอย่างไรต่อไป!”

“คุณพูดถูกแล้ว มุชกินเป็นคนที่มีชื่อเสียง คุณเห็นไหม มีพวงหรีดวางอยู่บนโลงศพเป็นสิบพวง แต่เขากลับถูกลืมไปแล้ว คนที่รักเขาลืมเขาไปแล้ว แต่คนที่เขาทำร้ายยังคงจดจำเขาอยู่ ส่วนตัวผมเอง จะไม่มีวันลืมเขาเด็ดขาด เพราะผมได้รับแต่ความเสียหายจากเขา ผมไม่มีความรักให้กับผู้ตายเลย”

“เขาทำอะไรให้คุณเสียหายเหรอ?”

“เสียหายหนักมาก” นักแสดงถอนหายใจ และสีหน้าของเขาก็แสดงออกถึงความขุ่นเคืองอย่างขมขื่น “สำหรับผม เขาเป็นคนชั่วและคนเลว—ขอให้สวรรค์เป็นของเขา! การที่ผมได้มองและฟังเขาทำให้ผมกลายเป็นนักแสดง เขาใช้ศิลปะการแสดงล่อลวงผมออกจากบ้าน เขาหลอกล่อผมด้วยความตื่นเต้นของชีวิตนักแสดง สัญญาสารพัดสิ่ง—และนำมาซึ่งน้ำตาและความเศร้า… ชะตาของนักแสดงนั้นขมขื่น! ผมสูญเสียความเยาว์วัย ความสุขุม และรูปลักษณ์อันศักดิ์สิทธิ์… ผมไม่มีเงินสักบาทให้ตัวเอง รองเท้าก็ส้นขาด กางเกงก็เปื่อยยุ่ย และใบหน้าก็ดูเหมือนถูกสุนัขกัด… หัวของผมเต็มไปด้วยความคิดเพ้อเจ้อและเรื่องไร้สาระ… เขาปล้นศรัทธาของผม—อัจฉริยภาพอันชั่วร้ายของผม! มันคงจะดีกว่านี้ถ้าผมมีพรสวรรค์ แต่ในเมื่อเป็นเช่นนี้ ผมก็พังพินาศไปเปล่าๆ… มันหนาวนะครับ เพื่อนๆ ผู้มีเกียรติ… คุณจะไม่ลองชิมบ้างเหรอ? มีพอสำหรับทุกคน… บรื๋อ… ให้ พวกเรามาดื่มอวยพรให้แก่ดวงวิญญาณของเขา! ถึงแม้ฉันจะไม่ชอบเขา และถึงแม้เขาจะตายไปแล้ว แต่เขาก็เป็นคนเดียวที่ฉันมีในโลกนี้ เป็นคนเดียวจริงๆ นี่จะเป็นครั้งสุดท้ายที่ฉันจะไปเยี่ยมเขา... หมอบอกว่าฉันจะตายเพราะเหล้าในไม่ช้า ดังนั้นฉันจึงมาที่นี่เพื่อกล่าวคำอำลา เราต้องให้อภัยศัตรูของเรา”

เราปล่อยให้นักแสดงคุยกับมุชกินที่ตายไปแล้ว และเดินต่อไป ฝนปรอยลงมาเบาๆ เป็นฝนเย็นๆ

เมื่อเลี้ยวเข้าสู่ถนนสายหลักที่ปูด้วยกรวด เราก็พบขบวนแห่ศพ คนแบกหามสี่คน สวมผ้าคาดเอวลายดอกไม้สีขาวและรองเท้าบูทสูงเปื้อนโคลนมีใบไม้ติดอยู่ พวกเขากำลังแบกโลงศพสีน้ำตาล เนื่องจากเริ่มมืดแล้ว พวกเขาจึงรีบเร่ง สะดุดล้มและเขย่าโลงศพอย่างแรง…

“เราเพิ่งเดินมาได้แค่สองสามชั่วโมงเอง แล้วก็มีตัวที่สามถูกนำตัวเข้ามาแล้ว... เรากลับบ้านกันเถอะเพื่อนๆ?”