Op de begraafplaats

"De wind is opgestoken, vrienden, en het begint donker te worden. Zouden we niet beter vertrekken voordat het erger wordt?"

De wind speelde vrolijk tussen de gele bladeren van de oude berkenbomen, en een stortvloed van dikke druppels viel op ons neer. Een van ons gleed uit op de kleigrond en greep zich vast aan een groot grijs kruis om te voorkomen dat hij viel.

“Jegor Gryaznorukov, titulair raadslid en ridder…” las hij. “Ik kende die heer. Hij was dol op zijn vrouw, droeg het Stanislav-lint en las niets. … Zijn spijsvertering werkte prima… het leven was hem niet vreemd. Je zou denken dat hij geen reden had om te sterven, maar helaas! Het lot had hem in het vizier. … De arme man werd het slachtoffer van zijn observatiedrang. Op een keer, toen hij door een sleutelgat luisterde, kreeg hij zo'n klap tegen zijn hoofd van de deur dat hij een hersenschudding opliep (hij had hersenen) en stierf. En hier, onder deze grafsteen, ligt een man die vanaf zijn wieg verafschuwde van verzen en epigrammen. … Alsof het hem wil bespotten, is zijn hele grafsteen versierd met verzen. … Er komt iemand aan!”

Een man in een sjofele overjas, met een geschoren, blauwachtig karmozijnrood gezicht, haalde ons in. Hij had een fles onder zijn arm en een pakje worst stak uit zijn zak.

'Waar is het graf van Mushkin, de acteur?' vroeg hij ons met een hese stem.

We begeleidden hem naar het graf van Mushkin, de acteur, die twee jaar eerder was overleden.

'U bent een overheidsambtenaar, neem ik aan?', vroegen we hem.

'Nee, een acteur. Tegenwoordig is het moeilijk om acteurs van ambtenaren van het Consistorie te onderscheiden. Dat is u ongetwijfeld opgevallen. ... Dat is typisch, maar het is niet erg vleiend voor een overheidsambtenaar.'

Met moeite vonden we het graf van de acteur. Het was verzakt, overwoekerd met onkruid en had alle kenmerken van een graf verloren. Een goedkoop, klein kruisje dat begon te rotten en bedekt was met groen mos dat zwart was geworden door de vorst, straalde een sfeer van oude wanhoop uit en zag er als het ware ziek uit.

“… vergeten vriend Mushkin …” lezen we.

De tijd had het 'nooit' uitgewist en de onwaarheid van de mens gecorrigeerd.

'Er werd een inzamelingsactie gehouden onder acteurs en journalisten voor een monument voor hem, maar ze hebben het geld erdoorheen gejaagd, die beste kerels...', zuchtte de acteur, terwijl hij voorover boog en de natte aarde met zijn knieën en pet aanraakte.

'Hoe bedoel je, het opgedronken?'

“Zo simpel is het. Ze hebben het geld ingezameld, er een stukje over in de krant geschreven en het aan drank uitgegeven. … Ik zeg dit niet om ze de schuld te geven. … Ik hoop dat het ze goed heeft gedaan, lieve mensen! Goede gezondheid voor hen, en eeuwige rust voor hem.”

“Drank betekent een slechte gezondheid, en eeuwige herinnering niets dan verdriet. God geeft ons herinneringen voor een bepaalde tijd, maar eeuwige herinnering – wat dan nog!”

'Daar heb je helemaal gelijk. Mushkin was een bekend man, weet je; er lagen wel twaalf kransen op de kist, en toch is hij alweer vergeten. Degenen die hem dierbaar waren, zijn hem vergeten, maar degenen die hij kwaad heeft gedaan, herinneren zich hem nog. Ik bijvoorbeeld zal hem nooit, maar dan ook nooit vergeten, want ik heb alleen maar schade van hem ondervonden. Ik heb geen enkele liefde voor de overledene.'

“Welke schade heeft hij je berokkend?”

'Grote schade,' zuchtte de acteur, en een uitdrukking van bittere wrok verspreidde zich over zijn gezicht. “Voor mij was hij een schurk en een booswicht – het Koninkrijk der Hemelen zij hem! Door naar hem te kijken en naar hem te luisteren, ben ik acteur geworden. Met zijn kunst lokte hij me weg uit mijn ouderlijk huis, hij verleidde me met de opwinding van een acteursleven, beloofde me van alles – en bracht tranen en verdriet. … Het lot van een acteur is bitter! Ik ben mijn jeugd, mijn nuchterheid en mijn goddelijke uitstraling kwijt. … Ik heb geen cent meer over, mijn schoenen zijn versleten, mijn broek is gerafeld en vol lappen, en mijn gezicht ziet eruit alsof het door honden is aangevreten. … Mijn hoofd zit vol met vrijdenken en onzin. … Hij heeft me mijn geloof ontnomen – mijn boosaardige genie! Het zou mooi geweest zijn als ik talent had gehad, maar nu ben ik voor niets geruïneerd. … Het is koud, geachte vrienden. … Willen jullie ook wat? Er is genoeg voor iedereen. … Brrr. … Laten we proosten op de rest van de Zijn ziel! Hoewel ik hem niet mag en hoewel hij dood is, was hij de enige die ik had in de wereld, de enige. Dit is de laatste keer dat ik hem bezoek. ... De dokters zeggen dat ik binnenkort zal sterven aan de gevolgen van alcoholmisbruik, dus ben ik hier gekomen om afscheid te nemen. Je moet je vijanden vergeven.”

We lieten de acteur alleen met de dode Mushkin praten en gingen verder. Het begon te miezeren, een fijne, koude regen.

Bij de afslag naar de met grind bezaaide hoofdlaan kwamen we een begrafenisstoet tegen. Vier dragers, gekleed in witte katoenen sjerpen en modderige hoge laarzen met bladeren eraan, droegen de bruine kist. Het begon donker te worden en ze haastten zich, struikelend en schuddend met hun zware last. …

“We lopen hier nog maar een paar uur en dit is al de derde die binnengebracht is. … Zullen we naar huis gaan, vrienden?”