Śmierć urzędnika rządowego

Pewnego pięknego wieczoru, nie mniej zacny urzędnik państwowy, niejaki Iwan Dmitrycz Czerwiakow, siedział w drugim rzędzie parteru, patrząc przez lornetkę na Cloches de Corneville. Patrzył i czuł szczyt rozkoszy. Ale nagle… W opowieściach tak często spotyka się to „Ale nagle”. Autorzy mają rację: życie jest pełne niespodzianek! Ale nagle jego twarz się skrzywiła, oczy zniknęły, oddech ustał… zdjął lornetkę z oczu, pochylił się i… „Aptczi!” kichnął, jak sobie wyobrażasz. Kichanie gdziekolwiek jest niczym hańba dla kogokolwiek. Chłopi kichają, podobnie jak komisarze policji, a czasem nawet radcy tajni. Wszyscy mężczyźni kichają. Czerwiakow nie był ani trochę zdezorientowany, otarł twarz chusteczką i jak na człowieka uprzejmego przystało, rozejrzał się, sprawdzając, czy kichnięciem nie przeszkodził nikomu. Ale potem ogarnęło go zdumienie. Zobaczył, że starszy pan siedzący przed nim w pierwszym rzędzie w wagonach starannie wycierał rękawiczką łysą głowę i szyję, mamrocząc coś do siebie. W staruszku Czerwiakow rozpoznał Brizzhalova, cywilnego generała w Departamencie Transportu.

„Opryskałem go” – pomyślał Czerwiakow – „nie jest szefem mojego wydziału, ale i tak jest niezręcznie. Muszę przeprosić”.

Czerwiakow kaszlnął, pochylił się do przodu i szepnął generałowi do ucha.

„Przepraszam, Wasza Ekscelencjo, niechcący Pana ochlapałem.…”

„Nie przejmuj się, nie przejmuj się.”

„Na litość boską, przepraszam, ja… nie miałem takiego zamiaru”.

„Och, proszę, usiądź! Pozwól mi posłuchać!”

Czerwiakow zawstydził się, uśmiechnął się głupio i utkwił wzrok w scenie. Patrzył na nią, ale nie czuł już błogości. Zaczął go dręczyć niepokój. W przerwie podszedł do Bryzżałowa, szedł obok niego i, przezwyciężając nieśmiałość, mruknął:

„Ochlapałem Cię, Wasza Ekscelencjo, wybacz mi… widzisz… ja tego nie zrobiłem…”

„Och, dość tego… Zapomniałem o tym, a ty ciągle o tym mówisz!” powiedział generał, niecierpliwie poruszając dolną wargą.

„Zapomniał, ale w jego oku błyszczy jakiś diabelski błysk” – pomyślał Czerwiakow, patrząc podejrzliwie na generała. „I nie chce rozmawiać. Powinienem mu wytłumaczyć… że naprawdę nie miałem takiego zamiaru… że to prawo natury, bo inaczej pomyśli, że chciałem na niego napluć. Teraz tak nie myśli, ale później będzie tak myślał!”

Po powrocie do domu Czerwiakow opowiedział żonie o swoim naruszeniu dobrych manier. Uderzyło go, że żona zbyt lekkomyślnie podeszła do tego incydentu; była trochę przestraszona, ale gdy dowiedziała się, że Bryzzałow pracuje w innym dziale, uspokoiła się.

„Lepiej jednak będzie, jeśli pójdziesz i przeprosisz” – powiedziała – „bo pomyśli, że nie wiesz, jak zachowywać się publicznie”.

„Właśnie o to chodzi! Przeprosiłem, ale on to jakoś dziwnie odebrał… nie powiedział ani słowa. Nie było czasu na porządną rozmowę”.

Następnego dnia Czerwiakow włożył nowy mundur, ostrzygł włosy i udał się do Brizzhalova, aby złożyć wyjaśnienia; wchodząc do pokoju przyjęć generała, zobaczył tam grupę petentów, a wśród nich samego generała, który zaczął ich przesłuchiwać. Po przesłuchaniu kilku petentów generał podniósł wzrok i spojrzał na Czerwiakowa.

„Wczoraj w Arkadii, jeśli pamiętasz, Wasza Ekscelencjo” – zaczął – „kichnąłem i… niechcący ochlapałem… Ekscelencjo…”

„Co za bzdura. … To przekracza wszelkie granice! Co mogę dla ciebie zrobić?” – powiedział generał, zwracając się do kolejnego petenta.

„Nie będzie mówił” – pomyślał Czerwiakow, blednąc. „To znaczy, że jest zły. … Nie, nie można tego tak zostawić. … Wyjaśnię mu”.

Gdy generał zakończył rozmowę z ostatnim z petentów i skierował się do swych wewnętrznych apartamentów, Czerwiakow zrobił krok w jego stronę i mruknął:

„Wasza Ekscelencjo! Jeśli ośmielam się niepokoić Waszą Ekscelencję, to jedynie z poczucia żalu, mogę to powiedzieć! … Nie było to celowe, jeśli łaskawie mi uwierzycie.”

Generał zrobił zapłakaną minę i machnął ręką.

„No cóż, pan sobie ze mnie po prostu żartuje” – powiedział, zamykając za sobą drzwi.

„Gdzie tu jest kpina?” – pomyślał Czerwiakow. „Nic takiego nie ma! Jest generałem, a nie rozumie. Skoro tak jest, to już nie będę przepraszał tego fanfarona! Niech go diabli wezmą! Napiszę do niego list, ale nie pójdę. Na Jowisza, nie pójdę”.

Tak myślał Czerwiakow, idąc do domu; nie napisał listu do generała, rozmyślał i rozmyślał, i nie mógł tego listu wymyślić. Musiał pójść następnego dnia, żeby osobiście się wytłumaczyć.

„Wczoraj ośmieliłem się zaniepokoić Waszą Ekscelencję” – mruknął, gdy generał podniósł na niego pytające spojrzenie – „nie po to, żeby sobie z pana żartować, jak pan raczył powiedzieć. Przepraszałem za to, że ochlapałem pana kichnięciem. … I nie przyszło mi do głowy, żeby się z pana naśmiewać. Gdybym ośmielił się z pana naśmiewać, gdybyśmy zaczęli się naśmiewać, to nie byłoby szacunku dla ludzi, tylko… ”

„Uciekaj!” krzyknął generał, nagle robiąc się fioletowy i trzęsąc się cały.

„Co?” zapytał Czerwiakow szeptem, po czym zaczął odczuwać przerażenie.

„Uciekaj!” powtórzył generał, tupiąc nogami.

Coś zdawało się puścić w żołądku Czerwiakowa. Nie widząc i nie słysząc, zatoczył się do drzwi, wyszedł na ulicę i ruszył chwiejnym krokiem. … Dotarłszy do domu mechanicznie, nie zdejmując munduru, położył się na sofie i umarł.