Hermann Gniewliwy

To było w drugiej dekadzie XX wieku, po tym, jak Wielka Zaraza spustoszyła Anglię, Herman Gniewny, zwany także Mądrym, zasiadł na brytyjskim tronie. Śmiertelna Choroba pochłonęła całą rodzinę królewską, aż do trzeciego i czwartego pokolenia, i tak oto Herman Czternasty z rodu Saksonii-Drachsen-Wachtelstein, który zajmował trzydzieste miejsce w kolejności sukcesji, pewnego dnia został władcą brytyjskich dominiów, zarówno w głębi mórz, jak i za morzami. Był jednym z nieoczekiwanych zjawisk w polityce i dokonał tego z wielką dokładnością. Pod wieloma względami był najbardziej postępowym monarchą, jaki kiedykolwiek zasiadł na ważnym tronie; zanim ludzie zorientowali się, gdzie są, byli już gdzie indziej. Nawet jego ministrowie, choć tradycyjnie postępowi, mieli trudności z nadążaniem za jego propozycjami legislacyjnymi.

„W rzeczywistości” – przyznał premier – „te kreatury opowiadające się za głosami dla kobiet utrudniają nam pracę; zakłócają nasze spotkania w całym kraju i próbują zamienić Downing Street w rodzaj politycznego placu piknikowego”.

„Trzeba się nimi zająć” – powiedział Hermann.

„Poradzono sobie z tym” – powiedział premier. „Dokładnie, po prostu tak, ale jak?”

„Sporządzę dla ciebie projekt ustawy” – powiedział król, siadając przy maszynie do pisania – „stanowiący, że kobiety będą głosować we wszystkich przyszłych wyborach. Będą głosować, rozumiesz; a mówiąc prościej, muszą. Głosowanie pozostanie, jak poprzednio, fakultatywne dla wyborców płci męskiej; ale każda kobieta w wieku od dwudziestu jeden do siedemdziesięciu lat będzie zobowiązana głosować nie tylko w wyborach do parlamentu, rad hrabstw, zarządów okręgów, rad parafialnych i gmin, ale także na koronerów, inspektorów szkolnych, kościelnych, kuratorów muzeów, pracowników służb sanitarnych, tłumaczy sądów policyjnych, instruktorów pływania, wykonawców, dyrygentów chórów, kierowników targowisk, nauczycieli szkół artystycznych, kościelnych i innych lokalnych funkcjonariuszy, których nazwiska będę dodawał, gdy tylko przyjdą mi do głowy. Wszystkie te urzędy staną się obieralne, a nieuczestniczenie w głosowaniu w jakichkolwiek wyborach odbywających się w jej rejonie zamieszkania będzie skutkowało karą 10 funtów dla wyborczyni. Nieobecność nieudokumentowana odpowiednim zaświadczeniem lekarskim nie będzie uznawana za Przepraszam. Proszę przepuścić ten projekt ustawy przez obie izby parlamentu i dostarczyć mi go do podpisu pojutrze.

Od samego początku obowiązkowe prawo wyborcze dla kobiet nie wywołało żadnego entuzjazmu, nawet w kręgach, które najgłośniej domagały się prawa głosu. Większość kobiet w kraju była obojętna lub wrogo nastawiona do agitacji wyborczej, a najbardziej fanatyczne sufrażystki zaczęły się zastanawiać, co takiego pociągającego w perspektywie wrzucania kart do głosowania do urny. Na wsiach samo wdrażanie postanowień nowej ustawy było wystarczająco uciążliwe; w miastach stało się zmorą. Wybory zdawały się nie mieć końca. Praczki i krawcowe musiały śpieszyć się z pracy, aby zagłosować, często na kandydata, którego nazwiska wcześniej nie słyszały i którego wybierały chaotycznie; urzędniczki i kelnerki wstawały wyjątkowo wcześnie, aby oddać głos przed wyruszeniem do pracy. Kobiety z towarzystwa odczuwały, że ich życie jest utrudnione i zaburzone przez ciągłą konieczność uczęszczania do lokali wyborczych, a weekendowe imprezy i letnie wakacje stopniowo stały się męskim luksusem. Jeśli chodzi o Kair i Riwierę, były one możliwe tylko dla prawdziwych inwalidów lub ludzi o ogromnym majątku, ponieważ grzywna w wysokości 10 funtów za dłuższą nieobecność była ewentualną karą, na którą nawet przeciętnie zamożni ludzie nie mogli sobie pozwolić.

Nic dziwnego, że agitacja na rzecz pozbawienia kobiet praw wyborczych przerodziła się w potężny ruch. Liga Bez Głosu dla Kobiet liczyła miliony zwolenniczek; jej barwy, cytrynowa i stara holenderska marzanna, były wszędzie eksponowane, a jej hymn bojowy „Nie chcemy głosować” stał się popularnym refrenem. Ponieważ rząd nie okazywał żadnych oznak, że jest pod wrażeniem pokojowej perswazji, w modzie stały się bardziej brutalne metody. Przerywano zebrania, tłumy atakowały ministrów, pogryziono policjantów, a zwykłe jedzenie w więzieniach zostało odrzucone. W przededniu rocznicy bitwy pod Trafalgarem kobiety wiązały się rzędami wzdłuż całej długości kolumny Nelsona, tak że jej zwyczajowa dekoracja kwiatowa musiała zostać porzucona. Mimo to rząd uparcie obstawał przy swoim przekonaniu, że kobiety powinny mieć prawo głosu.

W ostateczności jakaś dowcipnisia wpadła na sposób, o którym – co dziwne – nikt wcześniej nie pomyślał. Zorganizowano Wielki Płacz. Sztafety kobiet, po dziesięć tysięcy naraz, płakały bez przerwy w miejscach publicznych Metropolii. Płakały na dworcach kolejowych, w metrze i omnibusach, w Galerii Narodowej, w sklepach Armii i Marynarki Wojennej, w St. James’s Park, na koncertach balladowych, w Prince’s i w pasażu Burlington. Nieprzerwany dotychczas sukces błyskotliwej komedii farsowej „Królik Henryka” został zagrożony przez obecność ponuro płaczących kobiet w parterach, na kręgu i galerii, a jedna z najjaśniejszych spraw rozwodowych, które toczyły się od wielu lat, została pozbawiona blasku przez łzawe zachowanie części publiczności.

„Co mamy zrobić?” zapytał premier, którego kucharz wypłakał wszystkie talerze po śniadaniu, a niania wyszła, cicho i żałośnie płacząc, aby zabrać dzieci na spacer do parku.

„Na wszystko jest czas” – powiedział król – „jest czas, żeby ustąpić. Przeprowadźcie przez obie izby ustawę pozbawiającą kobiety prawa głosu i przynieście ją do mnie pojutrze, żebym uzyskał królewską zgodę”.

Gdy minister się wycofał, Hermann Gniewny, zwany także Mądrym, zaśmiał się cicho.

„Istnieją inne sposoby zabicia kota niż uduszenie go śmietaną” – zacytował – „ale nie jestem pewien” – dodał – „czy to nie jest najlepszy sposób”.