Zagadkowa natura

Na czerwonym aksamitnym siedzeniu wagonu pierwszej klasy siedzi w pozycji półleżącej śliczna dama. Drogi, puszysty wachlarz drży w jej mocno zaciśniętych palcach, pince-nez spada z jej ślicznego małego noska, broszka unosi się i opada na jej piersi niczym łódź na oceanie. Jest bardzo poruszona.

Naprzeciwko siedzi Sekretarz Prowincji ds. Komisji Specjalnych, początkujący młody autor, który od czasu do czasu publikuje długie opowiadania z życia wzniosłych, czyli „Novelli”, jak je nazywa, w czołowej gazecie prowincji. Wpatruje się w jej twarz, wpatruje się uważnie, oczami znawcy. Obserwuje, studiuje, wychwytuje każdy odcień tej wyjątkowej, enigmatycznej natury. Rozumie ją, zgłębia. Jej dusza, cała jej psychika leżą przed nim otworem.

„Och, rozumiem cię, rozumiem cię do głębi!” – mówi Sekretarz Komisji Specjalnych, całując jej dłoń tuż przy bransoletce. „Twoja wrażliwa, wrażliwa dusza pragnie wydostać się z labiryntu ⸻. Tak, walka jest straszna, tytaniczna. Ale nie trać ducha, zwyciężysz! Tak!”

„Napisz o mnie, Voldemarze!” – mówi piękna dama ze smutnym uśmiechem. „Moje życie było tak pełne, tak różnorodne, tak burzliwe. Przede wszystkim jestem nieszczęśliwa. Jestem cierpiącą duszą na jakiejś stronie Dostojewskiego. Ujawnij moją duszę światu, Voldemarze. Ujawnij tę nieszczęsną duszę. Jesteś psychologiem. Nie jesteśmy razem w pociągu nawet godziny, a ty już zgłębiłeś moje serce”.

„Powiedz mi! Błagam cię, powiedz mi!”

„Słuchaj. Mój ojciec był biednym urzędnikiem w służbie. Miał dobre serce i nie był pozbawiony inteligencji; ale duch epoki – jego otoczenia – vous comprenez? – nie winię mojego biednego ojca. Pił, grał w karty, brał łapówki. Moja matka – ale po co mówić więcej? Bieda, walka o chleb powszedni, świadomość własnej nicości – ach, nie zmuszaj mnie, żebym o tym wspominała! Musiałam sama sobie radzić. Znasz potworne wykształcenie w internacie, bezsensowne czytanie powieści, błędy wczesnej młodości, pierwszy nieśmiały przebłysk miłości. To było straszne! Wahania! I męka utraty wiary w życie, w siebie! Ach, jesteś pisarką. Znasz nas, kobiety. Zrozumiesz. Niestety, mam intensywną naturę. Szukałam szczęścia – i jakiego szczęścia! Pragnęłam uwolnić swoją duszę. Tak. W tym widziałam swoje szczęście!”

„Wykwintne stworzenie!” – mruknęła autorka, całując jej dłoń tuż przy bransoletce. „Nie ciebie całuję, ale cierpienie ludzkości. Pamiętasz Raskolnikowa i jego pocałunek?”

„Och, Voldemarze, tęskniłam za chwałą, sławą, sukcesem, jak każda – po co udawać skromność? – każda natura ponad przeciętność. Pragnęłam czegoś niezwykłego, ponad przeciętność kobiety! A potem – a potem – na mojej drodze pojawił się – stary generał – bardzo zamożny. Zrozum mnie, Voldemarze! To było poświęcenie, wyrzeczenie! Musisz to zobaczyć! Nie mogłam zrobić nic innego. Odbudowałam rodzinny majątek, mogłam podróżować, czynić dobro. A jednak jak cierpiałam, jak odrażające, jak wstrętne były dla mnie jego uściski – choć będę wobec niego sprawiedliwa – walczył szlachetnie za swoich czasów. Były chwile – straszne chwile – ale podtrzymywała mnie myśl, że z dnia na dzień ten starzec może umrzeć, że wtedy zacznę żyć tak, jak chcę, oddać się mężczyźnie, którego kocham – być szczęśliwa. Jest taki człowiek, Voldemarze, naprawdę istnieje!”

Piękna dama trzepocze wachlarzem jeszcze gwałtowniej. Jej twarz przybiera łzawy wyraz. Kontynuuje:

„Ale w końcu starzec umarł. Zostawił mi coś. Byłem wolny jak ptak powietrzny. Teraz nadszedł czas, by zaznać szczęścia, prawda, Voldemarze? Szczęście puka do moich okien, wystarczyło mi tylko wpuścić je do środka – ale – Voldemarze, posłuchaj, błagam cię! Teraz nadszedł czas, by oddać się mężczyźnie, którego kocham, zostać partnerem jego życia, pomagać, podtrzymywać jego ideały, być szczęśliwym – znaleźć ukojenie – ale – jakie nikczemne, odrażające i bezsensowne jest całe nasze życie! Jakież to wszystko podłe, Voldemarze. Jestem nieszczęśliwy, nieszczęśliwy, nieszczęśliwy! Znów przeszkoda na mojej drodze! Znów czuję, że moje szczęście jest daleko, daleko! Ach, jaka udręka! Gdybyś tylko wiedział, jaka udręka!”

„Ale co… co stoi ci na drodze? Błagam cię, powiedz mi! Co to jest?”

„Jeszcze jeden stary generał, bardzo zamożny…”

Zepsuty wentylator zasłania śliczną buzię. Autor opiera na pięści swoje myśli – ciężkie czoło – i rozmyśla z miną mistrza psychologii. Silnik gwiżdże i syczy, a zasłony w oknach mienią się czerwienią w blasku zachodzącego słońca.