Een raadselachtige natuur

Op de rode fluwelen zetel van een eersteklas treincoupé zit een mooie dame half achteroverleunend. Een dure, pluizige waaier trilt in haar stevig gesloten vingers, een pince-nez valt steeds van haar mooie neusje, de broche golft op en neer op haar boezem, als een boot op de oceaan. Ze is erg onrustig.

Tegenover haar zit de provinciaal secretaris van de speciale commissies, een veelbelovend jong schrijver die zo nu en dan lange verhalen over het mondaine leven, of 'novelles' zoals hij ze noemt, publiceert in de belangrijkste krant van de provincie. Hij staart haar in het gezicht, intens starend, met de ogen van een kenner. Hij observeert, bestudeert, vangt elke nuance van deze uitzonderlijke, raadselachtige persoonlijkheid op. Hij begrijpt het, hij doorgrondt het. Haar ziel, haar hele psychologie ligt voor hem open.

'O, ik begrijp het, ik begrijp u tot in het diepst van uw wezen!' zegt de secretaris van de speciale commissies, terwijl hij haar hand kust bij de armband. 'Uw gevoelige, ontvankelijke ziel probeert te ontsnappen uit het doolhof van ⸻. Ja, de strijd is verschrikkelijk, titanisch. Maar verlies de moed niet, u zult zegevieren! Ja!'

'Schrijf over mij, Voldemar!' zegt de knappe dame met een droevige glimlach. 'Mijn leven is zo vol, zo gevarieerd, zo bewogen geweest. Bovenal ben ik ongelukkig. Ik ben een lijdende ziel op een bladzijde van Dostojevski. Onthul mijn ziel aan de wereld, Voldemar. Onthul die ongelukkige ziel. Jij bent psycholoog. We zitten nog geen uur samen in de trein en je hebt mijn hart al doorgrond.'

"Vertel het me! Ik smeek je, vertel het me!"

“Luister. Mijn vader was een arme klerk in dienst. Hij had een goed hart en was niet zonder intelligentie; maar de tijdsgeest – van zijn omgeving – begrijpt u? – ik neem mijn arme vader niets kwalijk. Hij dronk, gokte en nam steekpenningen aan. Mijn moeder – maar waarom zou ik daar meer over zeggen? Armoede, de strijd om het brood, het besef van onbeduidendheid – ach, dwing me er niet aan te denken! Ik moest mijn eigen weg vinden. U kent de afschuwelijke opleiding op een kostschool, het dwaze lezen van romans, de fouten van de vroege jeugd, de eerste schuchtere verliefdheid. Het was vreselijk! De twijfel! En ​​de pijn van het verliezen van het geloof in het leven, in jezelf! Ach, u bent schrijfster. U kent ons vrouwen. U zult het begrijpen. Helaas heb ik een intense aard. Ik zocht naar geluk – en wat een geluk! Ik verlangde ernaar mijn ziel te bevrijden. Ja. Daarin zag ik mijn geluk!”

'Prachtig schepsel!' mompelde de schrijfster, terwijl ze haar hand kuste vlak bij de armband. 'Ik kus niet jou, maar het lijden van de mensheid. Herinner je je Raskolnikov en zijn kus nog?'

“O, Voldemar, ik verlangde naar roem, faam, succes, zoals ieder – waarom bescheiden doen? – ieder mens die boven het gewone uitstijgt. Ik verlangde naar iets buitengewoons, boven het gewone lot van een vrouw! En toen – en toen – kruiste mijn pad een oude generaal, zeer welgesteld. Begrijp me, Voldemar! Het was zelfopoffering, zelfverloochening! Dat moet je toch zien! Ik kon niets anders. Ik herstelde het familiefortuin, kon reizen, goed doen. Maar wat heb ik geleden, wat waren zijn omhelzingen weerzinwekkend, wat walgelijk – hoewel ik hem eerlijk zal behandelen – hij had in zijn tijd nobel gevochten. Er waren momenten – vreselijke momenten – maar ik werd op de been gehouden door de gedachte dat de oude man van dag tot dag zou kunnen sterven, dat ik dan zou kunnen leven zoals ik wilde, mezelf zou kunnen geven aan de man die ik aanbid – gelukkig zou kunnen zijn. Zo'n man bestaat, Voldemar, echt waar!”

De mooie dame wappert steeds heftiger met haar waaier. Haar gezicht krijgt een tranende uitdrukking. Ze vervolgt:

“Maar uiteindelijk stierf de oude man. Hij liet me iets na. Ik was vrij als een vogel in de lucht. Nu is het moment voor mij om gelukkig te zijn, nietwaar, Voldemar? Geluk klopt aan mijn raam, ik hoef het alleen maar binnen te laten—maar—Voldemar, luister, ik smeek je! Nu is het tijd voor mij om mezelf te geven aan de man van wie ik hou, om zijn levenspartner te worden, om hem te helpen, zijn idealen hoog te houden, om gelukkig te zijn—om rust te vinden—maar—hoe onwaardig, weerzinwekkend en zinloos is ons hele leven! Hoe laag is het allemaal, Voldemar. Ik ben ellendig, ellendig, ellendig! Weer een obstakel op mijn pad! Weer voel ik dat mijn geluk heel, heel ver weg is! Ach, wat een kwelling!—als je maar wist wat een kwelling!”

“Maar wat—wat staat u in de weg? Ik smeek u, vertel het me! Wat is het?”

“Nog een oude generaal, zeer welgesteld—”

De kapotte ventilator verbergt het mooie gezichtje. De schrijver laat zijn gedachten op zijn vuist rusten – met een zwaar voorhoofd – en peinst met de air van een meester in de psychologie. De motor fluit en sist, terwijl de gordijnen rood kleuren in het licht van de ondergaande zon.