De horlogemaker aan de grens

In november 1938 bereikte Jakob de grens met twee koffers en een horloge dat niet meer de tijd aangaf. Zijn dochter droeg de lichtere koffer. Daarin zaten kleren, een fotoalbum en het messing uithangbord van zijn winkel. In de andere koffer zaten gereedschappen.

De beambte bij de overweg woog ze allebei. Hun reisvergunning stond één koffer per persoon toe, maar de gereedschapskoffer was te groot. Jakob kon iets achterlaten, een boete betalen die hij niet had, of terugkeren naar het station voordat de laatste trein vertrok.

Hij opende de koffer op een werkbank. Pincetten lagen in vilten hoesjes naast kleine schroevendraaiers, glazen lenzen en een draaibankje dat klein genoeg was om een ​​balansstok te draaien. Elk gereedschap lag op een plek die hij zonder te kijken kon vinden. Bij elkaar wogen ze meer dan de winterkleren van zijn dochter.

Ze stelde voor om de draaibank te laten staan. Hij schudde zijn hoofd. Een horlogemaker zonder draaibank kon het werk van anderen schoonmaken en afstellen, maar kon de onderdelen die niemand op voorraad had niet maken. Hij had dertig jaar gewerkt om het recht te verdienen zichzelf een vakman te noemen.

De ambtenaar keek naar de rij, vervolgens naar zijn eigen zakhorloge. Hij tikte ermee tegen zijn handpalm. Jakob herkende het gebaar: ongeduld gericht op een machine die niet kon worden opgejaagd.

'Mag ik kijken?' vroeg hij.

Hij verwachtte geen koopje. Hij wilde alleen iets doen wat hij met zijn handen aankon. De ambtenaar overhandigde het. Onder de deksel vond Jakob stof rond een wieltje. Hij verwijderde het, controleerde het uurwerk en sloot de kast. Het horloge hervatte zijn kleine, gestage strijd met de stilte.

De ambtenaar bedankte hem. Vervolgens herhaalde hij de toegestane gewichtslimiet. Zijn stem was onveranderd gebleven.

Jakob stond met de draaibank in zijn handen. Zijn dochter keek naar het spoor achter de poort. Ze was drie weken eerder van school gegaan en had geen moment gevraagd wanneer ze terug kon komen. Haar eigen koffer stond open aan haar voeten.

Hij pakte het messing winkelbord onder haar kleren vandaan. Het was zwaarder dan de draaibank. Zijn naam, zorgvuldig gegraveerd, was rond de letters wat donkerder geworden. Hij had het ingepakt omdat hij zich niet kon voorstellen ergens aan te komen zonder.

Ze lieten het bordje op de bank achter. De ambtenaar woog de koffers opnieuw en stempelde de vergunningen af.

Aan de andere kant van de grens vroeg Jakobs dochter hoe de nieuwe winkel zou gaan heten. Hij zei dat hij daar nog niet over had nagedacht. Ze bood aan om een ​​uithangbord te schilderen zodra ze een geschikte ruimte hadden gevonden.

Voor het eerst die dag liet hij haar de gereedschapskoffer dragen. Hij nam de andere koffer, met de foto's en het lege hoekje, en liep naast haar naar de trein.