Nędznicy

Nędznicy oferują mocną centralną historię i wielokrotnie wychodzą poza nią. Walka Jeana Valjeana o życie po odbyciu kary otwiera się na policję, pracę, dzieciństwo, religię, rewolucję i zabudowaną przestrzeń Paryża. Hugo chce, by czytelnik rozważył społeczeństwo, a nie tylko śledził losy nawróconego skazańca.

Kontrast między Valjeanem a Javertem dostarcza szczególnie trwałego konfliktu. Nie chodzi wyłącznie o dobroć przeciw okrucieństwu, lecz o konkurujące sposoby rozumienia obowiązku i tożsamości. Człowiek, który się zmienia, rzuca wyzwanie systemowi opartemu na stałych klasyfikacjach.

Gotowość Hugo do przerywania fabuły może porywać albo wyczerpywać. Rozbudowane partie historyczne i opisowe wymagają przejścia od jednostkowego uczucia do szerszego obrazu warunków życia. Skrót może zapewnić płynniejszą narrację, lecz zmienia także skalę argumentacji książki.

Rejestr emocjonalny jest rozległy. Zbiegi okoliczności, przemowy, poświęcenia i mocno zarysowane przeciwieństwa należą do jej metody. Czytelnicy szukający powściągliwego realizmu psychologicznego mogą opierać się tej presji; ci, którzy zechcą przyjąć intensywność powieści, mogą uznać zespół postaci za głęboko poruszający. Polecana osobom zainteresowanym sprawiedliwością społeczną, moralnym nawróceniem i relacją między prywatnym współczuciem a publicznymi instytucjami. Powieść daje najwięcej, gdy jej dygresje traktuje się jako akty uwagi poświęconej życiom, których główna fabuła nie może w pełni pomieścić.