Duma i uprzedzenie

Dumę i uprzedzenie często czyta się jako idealny romans, lecz jej najostrzejsza przyjemność płynie z obserwowania, jak zawodzą osądy. Elizabeth Bennet szybko i dowcipnie odczytuje sytuacje towarzyskie. Powieść pyta, co się dzieje, gdy ten talent zmienia się w pewność co do opowieści, której nie potwierdzają dowody. Powściągliwość Darcy’ego zachęca do równie niepełnej interpretacji.

Austen nadaje pieniądzom niezwykle konkretną obecność. Zasady dziedziczenia, dochód gospodarstwa domowego i perspektywy małżeńskie kształtują wybory, które współczesny czytelnik może początkowo pomylić z czysto osobistymi upodobaniami. Zwłaszcza Charlotte Lucas nie pozwala, by romantyczny wątek stał się jedyną wizją możliwej przyszłości kobiety.

Proza jest oszczędna, a nie trudna, ale jej ironia nagradza uważność. Zdanie może pozornie przyznawać rację mówiącemu, a jednocześnie po cichu obnażać założenia kryjące się za jego wypowiedzią. Duża część akcji rozgrywa się w dialogach; wizyta, list czy niezręczne przedstawienie sobie ludzi mogą zmienić równowagę całego rozdziału.

To dobry wybór dla czytelników, którzy bardziej od spektakularnych zdarzeń cenią dowcip i zmianę uczuć pod wpływem nowych spostrzeżeń. Osoby oczekujące nieprzerwanej bliskości głównej pary mogą być zaskoczone szerokim zespołem postaci. Właśnie w tej rozległości tkwi nieprzemijający urok książki: miłość przekonuje, ponieważ wymaga uważniejszego patrzenia, gotowości na zawstydzenie i rzeczywistych zmian zachowania.