Trots en vooroordeel

Trots en vooroordeel wordt vaak gelezen als de ideale liefdesroman, maar het scherpste genoegen schuilt in het zien mislukken van oordelen. Elizabeth Bennet doorziet sociale situaties snel en geestig. De roman vraagt wat er gebeurt wanneer die gave omslaat in vertrouwen in een verhaal waarvoor het bewijs ontbreekt. Darcy’s terughoudendheid nodigt uit tot een even onvolledige uitleg.

Austen geeft geld een ongewoon tastbare aanwezigheid. Erfrecht, gezinsinkomen en huwelijkskansen bepalen keuzes die hedendaagse lezers aanvankelijk misschien voor louter persoonlijke voorkeuren houden. Vooral Charlotte Lucas voorkomt dat de romantische verhaallijn het enige beeld wordt dat het boek van de mogelijke toekomst van een vrouw geeft.

Het proza is bondig eerder dan moeilijk, maar de ironie beloont aandacht. Een zin lijkt een spreker te steunen en legt ondertussen ongemerkt de aannames achter diens woorden bloot. Veel handeling verloopt via dialogen; een bezoek, een brief of een ongemakkelijke kennismaking kan het evenwicht van een heel hoofdstuk veranderen.

Dit is een sterke keuze voor lezers die meer houden van geestigheid en het bijstellen van gevoelens dan van spectaculaire gebeurtenissen. Wie voortdurende intimiteit tussen het centrale paar verwacht, zal misschien verrast worden door het brede sociale gezelschap. Juist die breedte verklaart de blijvende aantrekkingskracht: liefde overtuigt doordat ze scherper waarnemen, de bereidheid zich te schamen en daadwerkelijke gedragsverandering vereist.