Moby-Dick

Moby-Dick vraagt lezers te aanvaarden dat een roman zijn eigen avontuur kan onderbreken om het te hebben over walvisanatomie, gereedschap, preken, schilderijen en het probleem van het beschrijven van een kleur. Die onderbrekingen horen bij het ontwerp. Ondanks al zijn uitdijende kennis slaagt Ismaël er steeds niet in het dier en de ervaring die hij probeert te begrijpen daarin te vangen.

Achab geeft het verhaal zijn krachtigste bewegingsrichting. Hij verandert een handelsreis in een persoonlijke confrontatie en trekt een werkende bemanning binnen de invloedssfeer van zijn eigen uitleg. Het contrast tussen zijn fixatie en Ismaëls rusteloze nieuwsgierigheid levert een groot deel van het intellectuele drama.

Het schip is ook een werkplek. Melvilles aandacht voor gevaarlijke arbeid, gezamenlijke taken en de materiële verwerking van een walvis voorkomt dat de reis uitsluitend een symbolische zoektocht wordt. Vriendschap en lichamelijke samenwerking bestaan naast hiërarchie en uitbuiting.

Dit is geen ideale aanbeveling voor wie een gestaag voortschrijdende achtervolging zoekt. De stijl verandert abrupt en beweegt zich door komedie, toneelaanwijzingen, technische uiteenzettingen en profetische taal. Wie die verschuivingen wil volgen, treft een boek dat buitengewoon gevoelig is voor alles waarmee de wereld elke afzonderlijke verklaring te buiten gaat. Gelezen in behapbare gedeelten beloont het nieuwsgierigheid betrouwbaarder dan haast. De laatste achtervolging doet ertoe doordat er onderweg zoveel andere manieren van kijken voorhanden zijn geweest.