Als een reiziger op een winternacht

Als een reiziger op een winteravond een lezer aanspreekt die zich probeert te ontspannen met een boek, dan blijkt die eenvoudige intentie steeds moeilijker te verwezenlijken. Een reeks onderbroken romans en de bijbehorende zoektocht naar de vervolgen veranderen lezen van een privé-tijdverdrijf in een complot met andere lezers, uitgevers, vertalers en de onstabiele eigendomsrechten van teksten.

Calvino's grootste plezier schuilt in de variatie. Elke opening suggereert een ander soort roman en schept een eigen sfeer van belofte. Sommige neigen naar intrige, andere naar verlangen of onrust. Net wanneer hun werelden overtuigend worden, wordt de toegang daartoe ontzegd. De frustratie is opzettelijk: het boek laat de lezer beseffen hoe snel verwachtingen worden opgebouwd en hoe sterk een begin hen kan meeslepen in de wens naar een einde.

Het omringende verhaal is komisch en zelfbewust. De tweede-persoonsvertelling zorgt voor een ongebruikelijke intimiteit, maar maakt de lezer tegelijkertijd tot iemand die geplaagd, gemanipuleerd en in conventies geplaatst kan worden. Het boek besteedt aandacht aan de sociale context van het lezen, evenals aan het innerlijke plezier ervan. Wat lijkt op een ontmoeting tussen één geest en één tekst, berust op een veel grotere keten van beslissingen.

Dit is een uitstekende keuze voor lezers die houden van formele experimenten, literaire spelletjes en verhalen over hoe boeken werken. Wie zich vooral wil onderdompelen in één doorlopende wereld, kan de herhaalde onderbrekingen echter irritant vinden. Ook de manier waarop vrouwen worden neergezet, kan meer aanvoelen als een product van de verbeeldingskracht van een mannelijke lezer dan als een volledig evenwichtig beeld van onafhankelijke perspectieven.

De beloning is niet een verborgen, alledaagse roman die onder het experiment schuilgaat. Het is de kans om verwachting te ervaren als een actief onderdeel van het vertellen van een verhaal. Calvino's inventiviteit maakt die reflectie levendig: zelfs teleurstelling wordt een vorm van narratieve energie, die de lezer meevoert naar de volgende uitnodiging om te beginnen.